Finlandiya’da okul öncesi eğitim kurumları, çocukları çamur, toprak ve bitkilerle daha fazla temas ettirerek dikkat çekici sağlık sonuçları elde ediyor. Bilimsel çalışmalar, biyoçeşitlilik ile küçük çocukların bağışıklık sistemi gelişimi arasında güçlü bir bağlantı bulunduğunu ortaya koyuyor.
Helsinki’nin kuzeyindeki Lahti kentinde bulunan Humpula Anaokulu’nda çocukların çamurla oynaması teşvik ediliyor. Beş yaşındaki Aurora Nikula’nın kum ve topraktan yaptığı “oyun pastası”, hijyen açısından sıra dışı görünse de bilim insanları için önemli bir gözlem alanı oluşturuyor.
Bilim insanları yakından izliyor
Finlandiya Doğal Kaynaklar Enstitüsü’nden bilim insanı Aki Sinkkonen, çocukların toprağa doğrudan temas etmesini özellikle destekliyor. Sinkkonen’e göre, doğal mikroorganizmalarla temas bağışıklık sisteminin düzenlenmesinde kritik rol oynuyor.
Finlandiya genelinde 43 anaokuluna oyun alanlarını doğaya uygun hale getirmek için toplam 1 milyon euro fon sağlandı. Humpula Anaokulu’nda 20-40 santimetre kalınlığında orman zemini okula taşınarak “canlı halı” oluşturuldu. Bu alanda yaban mersini, kızılcık ve yosun doğal şekilde yetişiyor.
İki katmanlı biyoçeşitlilik
Araştırmalar, dış çevredeki biyoçeşitlilik ile insan vücudundaki mikrobiyal çeşitlilik arasında doğrudan ilişki bulunduğunu gösteriyor.
- Dış katman: Toprak, su, bitkiler ve mikroorganizmalar
- İç katman: Bağırsak mikrobiyomu, cilt mikrobiyomu ve solunum sistemi
Bilim insanları, özellikle yaşamın ilk 1000 gününün bağışıklık sistemi ve beyin gelişimi açısından kritik olduğunu vurguluyor.
Bağışıklık sisteminde ölçülebilir değişim
İki yıl süren ve 3-5 yaş arası 75 çocuğun katıldığı çalışmada, doğayla zenginleştirilmiş anaokullarında oynayan çocukların:
- Ciltlerinde Streptococcus gibi patojen bakterilerin daha düşük seviyede olduğu,
- Bağırsak mikrobiyotasında Clostridium bakterilerinin azaldığı,
- 28 gün içinde düzenleyici T hücrelerinde artış görüldüğü tespit edildi.
Bu hücreler otoimmün hastalıklara karşı koruyucu rol oynuyor.
Araştırmalar ayrıca bahçe toprağıyla zenginleştirilmiş kumla oynayan çocukların bağışıklık düzenlemesinde iki hafta içinde belirgin iyileşme görüldüğünü ortaya koydu.
Alerjilerle bağlantı
Bilim insanları, son yıllarda artan alerji vakalarının, çocukların doğal mikroorganizmalara sınırlı maruz kalmasından kaynaklanabileceğini düşünüyor. 2024 yılında Avustralya’da yapılan bir çalışma da farklı toprak türlerinde oynayan çocukların daha güçlü bağışıklık sistemine sahip olduğunu gösterdi.
Model yayılıyor
Finlandiya’da doğa temelli anaokulu modeli hızla yayılıyor. Helsinki’deki Poutapilvi-Puimuri Anaokulu, devlet desteğiyle açık alanlarını ağaçlar, doğal kayalar ve çim alanlarla yeniden düzenliyor.
Model, Norveç, İzlanda ve Danimarka’dan gelen heyetlerin de ilgisini çekmiş durumda.
İngiltere’den benzer adım
Sheffield Üniversitesi tarafından yürütülen bir çalışmada, okul bahçelerinin çevresine dikilen yeşil bariyerlerin hava kirliliğini azalttığı belirlendi. Sheffield’daki Hunter’s Bar Kreşi’nde yapılan uygulamada, nitrojen dioksit (NO₂) seviyesi altı ay içinde yüzde 13 düştü.
Uzmanlara göre eğitim alanlarında biyoçeşitliliğin artırılması hem çocuk sağlığını destekleyen hem de çevreyi koruyan “kazan-kazan” modeli sunuyor.
