İsveç’te siyasilerin tüp bebek desteği vaatlerine rağmen uzmanlar tüp bebek desteğinin hem doğum oranlarını artırma hem de seçmen davranışını etkileme konusunda sınırlı etkisi olacağını düşünüyor
İsveç Başbakanı Ulf Kristersson, ülkenin rekor düzeyde düşen doğum oranları karşısında tüp bebek desteğini yeniden seçim kampanyasının merkezine yerleştireceğini açıkladı. Kristersson, kadın seçmenlerin desteğini kazanmayı hedeflerken, iktidarda kalmaları halinde ikinci ve sonraki çocuklar için de devlet destekli tüp bebek tedavisi sağlayacaklarını söyledi. Kristersson hükümeti kısa süre önce ilk kez çocuk sahibi olmak isteyen çiftler için devlet tarafından karşılanan tüp bebek deneme hakkını üçten altıya çıkarmıştı.
Merkez sağdaki Ilımlılar Partisi’nin (Moderates), aşırı sağcı İsveç Demokratları’nın desteğiyle iktidarda kalması halinde bu desteğin daha fazla çocuk sahibi olmak isteyen aileleri de kapsayacağını belirten Kristersson, bu vaadi eylül ayında yapılacak genel seçimler öncesinde gündeme taşıdı.
Hükümetin seçim vaadi, İsveç’in doğurganlık oranının geçen yıl 1,42 ile kayıtların tutulmaya başlandığı 1749’dan bu yana en düşük seviyeye indiğinin açıklanmasının ardından geldi. İsveç, uzun süredir çocuk sahibi olmak için dünyanın en elverişli ülkelerinden biri olarak gösteriliyordu.
İkinci çocuk için destek verilmiyor
The Guardian’da yer alan habere göre, yürürlüğe giren yeni düzenleme ile ilk çocuk için altı tur ücretsiz tüp bebek desteği sağlanırken, ikinci ya da sonraki çocuklar için bu destek verilmiyor. Tek bir tüp bebek denemesinin maliyeti yaklaşık 50 bin İsveç kronu (yaklaşık 4 bin sterlin).
Kristersson, “Tek çocuk sahibi olmakta yanlış bir şey yok ama birçok kişi çocuklarının kardeşi olmasını da istiyor” dedi.
Başbakan, ailelerin kaç çocuk sahibi olması gerektiğine karışmadığını vurgulayarak bunun “son derece özel bir konu” olduğunu söyledi. Ancak bu tartışma bazı yorumcular tarafından siyasetçilerin “yatak odasına girmeye çalışması” olarak eleştirildi.
Muhalefet destekliyor ama temkinli
Hükümet, komşu Norveç’in izinden giderek doğum oranlarındaki düşüşü tersine çevirmek için ayrıca bir inceleme başlattı. Mevcut eğilimin sürmesi halinde her yeni neslin ebeveynlerinden yaklaşık üçte bir daha küçük olacağı uyarısı yapılıyor.
Hıristiyan Demokrat Partili Sağlık Bakanı Elisabet Lann da tüp bebek desteğinin genişletilmesini savunarak, “Daha fazla insanın aile kurma hayalini gerçekleştirmesini istiyoruz. İsveç’te her altı çiftten biri istemeden çocuksuz” dedi.
Ana muhalefetteki Sosyal Demokratlar da çocuk sahibi olmak isteyenlere daha fazla destek verilmesi gerektiğini kabul ederken, tüp bebek vaadinin kısa vadeli siyasi hamleye dönüşmemesi ve “yanlış umut” yaratmaması gerektiğini savundu.
Uzmanlar şüpheli
Ancak bazı uzmanlar tüp bebek desteğinin hem doğum oranlarını artırma hem de seçmen davranışını etkileme konusunda sınırlı etkisi olacağını düşünüyor.
Stockholm Üniversitesi’nden sosyolog Martin Kolk, İsveç’te zaten cömert ebeveyn izinleri ve yoğun çocuk bakım desteği bulunduğunu hatırlatarak, çocuk sayısındaki düşüşün daha çok kültürel değişimle ilgili olduğunu söyledi. Kolk’a göre kariyer, hobiler, arkadaş çevresi ve kişisel tatmin gibi unsurlar aile kurmaya kıyasla daha büyük yer tutmaya başladı.
Göteborg Üniversitesi’nden siyaset bilimci Helena Olofsdotter Stensöta ise seçim vaadinin kadın seçmenlere yönelik sembolik bir mesaj taşıdığını ancak Ilımlılar’ın hitap ettiği görece varlıklı kesim üzerinde büyük bir maddi etkisi olmayacağını belirtti.
Stensöta, “Ilımlılar’ın seçmeni çoğunlukla erkek. Son seçimde sadece kadınlar oy verseydi İsveç’te Sosyal Demokrat liderliğinde bir hükümet olurdu” değerlendirmesinde bulundu.
