Küresel güvenlik ortamı, artık tek bir büyük kriz etrafında şekillenmiyor. Birbirini tetikleyen ve farklı cepheleri birbirine bağlayan çoklu krizler zinciri yeni normal haline geliyor. ABD ile Çin arasındaki rekabet jeoekonomik boyut kazanırken, sahadaki sıcak çatışmalar enerji koridorlarından hava sahalarına kadar küresel akışı doğrudan etkiliyor.
Son günlerde iki ana savaş sahası öne çıkıyor: İran ve Ukrayna.
İran cephesi: Operasyonlar ve enerji riski
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), 28 Şubat 2026’da “Operation Epic Fury” adlı operasyonun başlatıldığını duyurdu. İsrail Savunma Kuvvetleri (IDF) ise “Operation Roaring Lion” kapsamında Tahran’daki üst düzey hedeflerin vurulduğunu açıkladı.
Washington yönetimi operasyonun gerekçesini daha geniş bir güvenlik çerçevesine oturturken, ABD basınında operasyonun kullanılan askeri kabiliyetleri tartışılıyor.
Sahada ise iki eğilim dikkat çekiyor:
- Müttefiklerin baskıyı genişletme stratejisi
- İran’ın daha asimetrik ve dağınık yöntemlere yönelme ihtimali
Bu askeri tabloyu ağırlaştıran unsur ise enerji ve lojistik etkiler.
Hürmüz etkisi: Petrol, LNG ve hava trafiği
Hürmüz Boğazı’ndaki riskler petrol ve LNG piyasalarında sert dalgalanmaya yol açtı. Analistler, petrol fiyatlarının 100 dolar bandını test edebileceğini belirtiyor.
Avrupa Birliği, kritik su yollarının açık kalması gerektiğini vurguladı. Avrupa medyasında ise kriz en görünür biçimde hava trafiği üzerinden izleniyor. Dubai ve Abu Dabi gibi aktarma merkezlerinde yaşanan aksamalar zincirleme iptallere neden oluyor.
Savaşın etkisi artık yalnızca cephede değil; sigorta primlerinden navlun ücretlerine, uçuş rotalarından enerji faturalarına kadar küresel sistemin tamamında hissediliyor.
Ukrayna: Taktik başarı, stratejik belirsizlik
Ukrayna cephesinde ise yüksek yoğunluklu yıpratma savaşı sürüyor. Rusya ile Ukrayna arasındaki çatışmalarda yer yer taktik kazanımlar elde edilse de stratejik inisiyatif tartışması devam ediyor.
Batılı analiz kuruluşları cephe hattındaki değişimleri günlük olarak izlerken, soru şu: Ukrayna’nın operasyonel başarıları genel dengeyi kalıcı biçimde değiştirebilecek mi?
Yeni yük: Afganistan-Pakistan hattı
Kriz zincirine eklenen bir diğer başlık ise Afganistan–Pakistan hattındaki gerilim. Bu cephe, küresel askeri ve diplomatik kaynaklar üzerinde ek baskı oluşturuyor.
Artık “ikincil cepheler” yalnızca bölgesel değil; küresel dikkat ve kaynak dağılımını doğrudan etkileyen unsurlar haline gelmiş durumda.
Washington’un kapasite sınavı
ABD’nin aynı anda birden fazla yüksek yoğunluklu krizle başa çıkma kapasitesi askeri olduğu kadar mali ve siyasi bir sınavdan geçiyor. Pasifik’te Tayvan Boğazı ve Güney Çin Denizi’ndeki gerilimler de tabloyu ağırlaştırıyor.
Savunma sanayi üretim hızı, mühimmat stokları ve bütçe sürdürülebilirliği tartışmaları Washington’da giderek daha fazla gündeme geliyor.
Avrupa ise enerji arz güvenliği ve artan savunma harcamaları arasında denge kurmaya çalışıyor. LNG’ye artan bağımlılık yeni kırılganlıklar yaratırken, enerji fiyatları sanayi rekabetçiliğini etkiliyor.
Çin açısından ise çoklu kriz ortamı doğrudan askeri müdahale yerine jeoekonomik alan genişletme fırsatı sunuyor.
2026: Eşik yılı mı?
Uzmanlara göre 2026’yı belirleyici kılan unsur krizlerin sayısı değil, eşzamanlılık düzeyi. Küresel sistem artık krizleri tek tek değil, aynı anda yönetmek zorunda.
Güç dağılımı, ekonomik dayanıklılık ve stratejik sabır test edilirken; savaşların maliyeti enerji faturalarından kamu bütçelerine kadar geniş bir alana yayılıyor.
Küresel güvenlik mimarisi yeniden şekillenirken, en büyük soru şu: Büyük güçler bu eşzamanlı baskıyı ne kadar süre yönetebilecek?
