Dünya genelinde kartlar ve mobil ödeme uygulamaları, nakit paranın yerini hızla alıyor. Bu geçişin en belirgin olduğu yerlerden biri İsveç. Ülkede dolaşımdaki nakit miktarı 2007’den bu yana yarı yarıya azalmış durumda.
Bu dönüşümün ardında İsveç’e özgü bir yasa var: “Sözleşme özgürlüğü” ilkesi, işletmelerin nakit kabul edip etmeme kararını kendilerine bırakıyor. Sonuç olarak, toplu taşıma, mağazalar ve kamu hizmetleri genellikle nakit ödeme kabul etmiyor. Üstelik faturaları elden ödeme altyapısı bile yok.
2012 yılında bir grup banka tarafından geliştirilen mobil ödeme uygulaması Swish, bu dönüşümün hızlanmasında büyük rol oynadı. Bugün İsveç nüfusunun yüzde 80’inden fazlasının Swish hesabı var.
Nakit kullanmayanlara kolaylık, kullananlara zorluk
Çoğu İsveçli için bu nakitsiz ekonomi oldukça pratik ve hızlı bir çözüm. Ancak bankasız yaşayan, kredi alamayan veya dijital teknolojilere erişimi olmayan azınlık için durum pek de iç açıcı değil.
Yapılan bir araştırmaya göre, İsveç’te yoksulluk nedeniyle nakite bağımlı olan kesimler nakitsiz bir dünyada zorlanıyor. Özellikle yaşlılar, dijital yollarla faturalarını ödemekte güçlük çekiyor. Araştırma sırasında görüşülen bazı kişiler evsiz ya da akıl sağlığı sorunlarıyla mücadele eden bireylerden oluşuyor. Diğerleri ise çok düşük bir gelirle yaşamlarını sürdürmeye çalışıyor.
Bu kişiler, toplumsal hayata katılım noktasında dışlanmış hissediyor. “Nakit baloncukları” olarak tanımlanan dar bir alan içinde sıkışıp kalıyorlar. Bu balon içinde temel ihtiyaçlarını karşılayabiliyorlar, ancak otopark ücretini ödeyemiyor ya da faturalarını başkalarının yardımı olmadan halledemiyorlar.
Bir Ukraynalı mülteci, banka hesabı açamadığı için yerel sağlık kliniğinden gelen faturayı nasıl ödeyeceği konusunda endişeleniyor. Arabada uyuyan evsizler ise nakitsiz otopark makinelerini kullanamadıkları için telefon ve banka hesabı olan kişilerden ekstra ücret karşılığında yardım almak zorunda kalıyor. Dijital fakirlik, ironik bir şekilde pahalı hale geliyor.
İnsani bağlar kopuyor
Araştırmaya katılanlar, toplumun artık nakit kullananları umursamadığını düşünüyor. Bir kadın, torunu için bir hediye almak üzere uzun süre para biriktirdiğini, ancak kasada nakit kabul edilmediği için ödeme yapamadığını anlatıyor ve ekliyor: “Kendimi hırsız gibi hissettim.”
Pandemi sürecinde fiziksel paraya dokunmanın sağlık riski oluşturduğu düşüncesi bu söz konusu geçişi hızlandırdı. İsveçli bir teknoloji girişimcisi, “Nakit paradan nefret ediyorum, çok pis” diyerek bu algıyı özetliyor.
Ancak nakitsiz ekonomi, pratik bir zorluk olmanın ötesinde, insanlarda yalnızlık hissi yaratıyor. Araştırmaya katılan bir kişi, duygularını şu sözlerle dile getiriyor: “Sadece nakitsizlik değil, insanlar da kaybolmuş gibi. Robot gibi yaşıyoruz; şuna tıkla, buna tıkla. Dijitalleşme insanları yalnızlaştırdı.”
Kaçınılmaz gelecek
İsveç gibi birçok ülkede tamamen nakitsiz bir ekonomi kaçınılmaz görünüyor. Ancak yoksulluk nedeniyle nakite bağımlı yaşayan insanlar için bu geçiş, bağımsız bir şekilde hayatlarını sürdürmelerini giderek zorlaştırıyor.
Nakit kullanımının ortadan kalkması sadece ekonomik bir mesele değil, aynı zamanda bir toplumsal bağ kopuşuna işaret ediyor. İsveç’in nakitsiz geleceği, herkesi kucaklayabilir mi? Bu sorunun cevabı, toplumsal dayanışmanın gücünde saklı. Peki ya yakın bir gelecekte olmasa bile Türkiye’de bu mümkün mü?
Bulgaristan Sınır Kapılar’ında Toplam 4,5 Milyon Avro Ele Geçirildi
Kaynak: Mashable
