Norveç’te yürürlüğe giren yeni tahsilat yasası, yüksek borcu olan binlerce kişi arasında ciddi endişelere yol açtı. Yasa, kamuya olan tüm borçların tek bir maaş kesintisi altında toplanmasını öngörürken, eleştirmenler bunun borçlular için “rehabilite edici değil, kilitleyici” bir sisteme dönüşebileceği uyarısında bulunuyor.
“Stian”: Geleceğim yok gibi hissediyorum
Haberde “Stian” adıyla anılan kişi, yaşadıklarını anlatırken telefonlara cevap vermediğini, posta kutusunu açmadığını ve dijital bildirimlerden kaçındığını söylüyor. NRK kimliğini biliyor ancak güvenlik gerekçesiyle gerçek adı gizli tutuluyor.
Yaşadığı boşanma süreci ve kendi işinin kapanması sonrası borçlarını ödeyemediğini belirten Stian’ın bugün 15 milyon Norveç kronundan fazla borcu bulunuyor.
“Her şey tamamen çöktü,” diyen Stian, uzun süreli maaş kesintilerinin hayatını daha da çıkmaza soktuğunu ifade ediyor.
Yeni yasa ne getiriyor?
Yeni tahsilat yasasının temel amacı, devletin alacaklarını daha tek tip, dijital ve öngörülebilir şekilde tahsil etmesi. Buna göre:
- Vergi, para cezası, nafaka ve öğrenim kredileri gibi kamu borçları
- Tek bir koordineli maaş kesintisi altında toplanıyor
- Önceki sistemde olan iki yıllık kesinti sınırı kaldırılıyor
Artık maaş kesintileri, borç tamamen ödenene kadar kesintisiz şekilde devam edebilecek. Önümüzdeki iki yıl ise eski ve yeni sistemlerin birlikte uygulanacağı bir geçiş dönemi olacak.
“Bu durum ömür boyu borca yol açabilir”
Norveç Forbrukerrådet’nden tüketici ekonomisi uzmanı Guro Sollien Eriksrud, yüksek borç yükü olan kişiler için sistemin son derece riskli olduğunu söylüyor:
“Bazı borçlular, gelirleri ve varlıklarıyla bu borçları asla kapatamayacak durumda. Bu da maaş kesintisinin hayat boyu sürmesi ve kişinin sürekli yoksulluk sınırında yaşaması anlamına gelebilir.”
Eriksrud, uzun süre maaş kesintisi uygulanan kişilere otomatik olarak borç yapılandırması ve yardım seçenekleri hakkında açık bilgi verilmesi gerektiğini savunuyor.
Faiz riski: Borç azalmak yerine artabilir
Ekonomist Lene Drange, yeni yasanın en sorunlu yanlarından birinin faizler olduğunu belirtiyor. Aktif tahsilat sürecinde faizlerin artık zamanaşımına uğramayacağını hatırlatan Drange, şu uyarıyı yapıyor:
“Eğer faiz, maaştan kesilen tutardan daha yüksekse, borç azalmaz; tam tersine artabilir. Bu da insanları borcu mezara kadar taşımaya zorlar.”
Ayrıca büyük borçların (örneğin tüketici kredileri) küçük ama acil ödemelere (elektrik, sağlık harcamaları gibi) göre öncelik kazanmasının, borçluların günlük yaşamını daha da zorlaştırabileceği vurgulanıyor.
Hükümet: Sistem daha adil ve şeffaf olacak
Parlamentonun finans komitesi başkanı Tuva Moflag, mevcut tahsilat sisteminin dağınık ve karmaşık olduğunu savunuyor. Yeni yasanın:
- Daha eşit uygulama
- Daha güçlü hukuki güvence
- Daha net ve anlaşılır bir yapı
sağladığını belirtiyor. Ayrıca ağır borcu olanlar için borç yapılandırması ve borç silme mekanizmalarının yasada hâlâ mevcut olduğunu vurguluyor.
Borçlanma artıyor, tartışma büyüyor
Norveç’te tüketici borcu artmaya devam ediyor. Borç sicil kayıtlarına göre ülkedeki toplam tüketici borcu 177 milyar Norveç kronunu aşarak, sistemin kurulduğu 2019’dan bu yana en yüksek seviyeye ulaştı.
Sol parti Rødt’un finans sözcüsü Mímir Kristjánsson, çözümün daha sert düzenlemelerden geçtiğini savunuyor. Parti, tüketici kredilerinde faiz üst sınırı getirilmesini ve özel tahsilat sektörünün zamanla kaldırılmasını istiyor.
Borç sadece ekonomik değil, psikolojik bir yük
Uzmanlara göre uzun süreli borç ve maaş kesintileri, ruh sağlığı üzerinde de ağır baskı yaratıyor. Norveç’te intihar oranlarının son yıllarda artış göstermesi, ekonomik stresle ilişkilendiriliyor.
Stian ise borç yapılandırması başvurusundan umutlu:
“Eğer bu kabul edilmezse, geleceğim yok gibi. Ama yine de umut etmeye çalışıyorum.”
Uzmanlar uyarıyor: erken yardım hayat kurtarır
Norveç’te hem bankalar hem de kamu kurumları, borçlular için ücretsiz ekonomi ve borç danışmanlığı sunuyor. Uzmanlar, en büyük hatanın sorunu görmezden gelmek olduğunu vurguluyor:
“Ne kadar erken adım atılırsa, seçenekler o kadar fazla olur.”
