İsveç’te hükümet tarafından yaptırılan bir soruşturma, İsveç yasalarına göre ‘mutlak engeller’ bulunmadığı için İsveç’te suç işleyen kişilerin gelecekte cezalarını yabancı cezaevlerinde çekebilmelerini önerdi.
Aralık 2023’te başlayan soruşturma, Belçika ve Danimarka gibi diğer bazı Avrupa ülkelerinin halihazırda yaptığı gibi, yurtdışındaki cezaevi alanlarının kiralanmasının ‘fizibilitesini’ araştırmakla görevlendirildi.
İsveç Adalet Bakanı Gunnar Strömmer çarşamba günü düzenlediği basın toplantısında bulguları açıkladı ve bir sonraki adımın, hücre alanlarının kiralanması için diğer ülkelerle anlaşmaların müzakere edilmesini içerdiğini vurguladı.
Strömmer’e göre başka bir ülkeyle yapılacak böyle bir anlaşma, İsveç parlamentosunun nitelikli çoğunlukla onaylamasının ardından hükümet düzeyinde yapılmalı.
Soruşturma, hücrelerin sadece AB ve Avrupa Ekonomik Alanı içinde kiralanması ve İsveç mevzuatının uygulanması gerektiğinde ısrar ediyor. Bu durum, özellikle İsveçli personelin mümkün olduğunca karar verme ve mahkumlarla iletişimden sorumlu olması gerektiği anlamına geliyor.
Yabancı cezaevlerine gönderilenler arasında İsveç vatandaşları da olabilir. Özel müfettiş Mattias Wahlstedt basın toplantısında, “Sınır dışı kararı olan yabancı uyruklular özellikle uygun olabilir, fakat bunu sadece İsveç vatandaşı olmayanlarla sınırlamak için bir neden yok,” dedi.
Bulgular, suç ve göç konusundaki sert tutumuyla bilinen sağcı İsveç Demokratları’nın parlamentodaki destekleri karşılığında ülkenin merkez sağ hükümet politikasını etkilemesiyle İsveç siyasetinde gözle görülür bir sağa kayışın yaşandığı bir dönemde geldi.
Soruşturmanın başlatılmasında İsveç Demokratlarının, özellikle vatandaş olmayanlar arasında suçu caydırma gündemleri doğrultusunda, cezaevlerindeki aşırı kalabalığa uygun maliyetli çözümler getirme çabaları etkili oldu.
Geçen hafta da çete üyelerinin vatandaşlıktan çıkarılmasını öngören ayrı bir teklif sunuldu.
Kuzey ülkelerinin cezaevlerini ‘outsource’ etmesi yeni değil
İsveç hükümeti tarafından ‘çığır açıcı’ olarak sunulsa da, Stockholm’ün yaklaşımı yeni değil.
Örneğin Norveç, 2015’ten bu yana mahkumların Hollanda’da hapis yatmasını sağlayarak, hapishane ‘bekleme listesini’ hafifletmeye yardımcı oluyor. Azalan yerel hapishane nüfusu nedeniyle fazla kapasiteye sahip Hollanda, tesislerinin kullanılmasını sağlıyor.
Benzer şekilde, Belçika ve Hollanda, Belçikalı mahkumların Belçika sınırı yakınlarındaki Tilburg’da cezalarını çektikleri bir düzenlemeye sahipti. Bu uygulamaya 2016 yılında son verildi ve mahkumlar artık ters yönde hareket ediyor.
2021 yılında Danimarka daha tartışmalı bir adım atarak Kosova ile yıllık 15 milyon avroluk bir anlaşma imzaladı ve başta hüküm giydikten sonra sınır dışı edilmesi planlananlar olmak üzere 300 mahkumu burada barındırmaya başladı.
Bu anlaşma, Norveç, Hollanda ve Belçika arasındaki kültürel açıdan daha uyumlu düzenlemelerin aksine, iki ülke arasındaki önemli kültürel ve yasal farklılıklar nedeniyle ‘etik endişelere’ yol açmıştı.
İşkenceye Karşı Dünya Örgütü (OMCT), Avrupa Cezaevi Gözlemevi ve İşkence Mağdurları için Uluslararası Rehabilitasyon Konseyi ile birlikte bunu potansiyel olarak ayrımcı ve insan hakları yükümlülüklerinin bir tür ‘dış kaynak kullanımı’ olarak nitelendirdi.
Bu eleştirilere rağmen anlaşma devam edecek ve Danimarka’dan Kosova’ya ilk mahkum transferinin 2026 başı ile 2026 ortası arasında gerçekleşmesi bekleniyor.
