ABD ile İran arasında nükleer program konusunda yürütülen müzakerelerin üçüncü turu bugün Cenevre’de başladı. Taraflar, artan askeri gerilim ve karşılıklı açıklamaların gölgesinde yeniden masaya oturdu.
Umman Dışişleri Bakanlığı, görüşmenin TSİ 11.30 sularında başladığını duyurdu. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Bekayi, müzakere öncesinde yaptığı açıklamada, “İran müzakerelere ciddiyet ve esneklik göstererek giriyor” ifadelerini kullandı.
İran’ın üç temel şartı
Tahran yönetimi, olası bir anlaşma için üç temel başlıkta ilerleme bekliyor:
- İran’ın uranyum zenginleştirme konusundaki sembolik hakkının tanınması
- Yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stokunun seyreltilmesine izin verilmesi
- Balistik füze programına yönelik yeni kısıtlamalar getirilmemesi
İranlı diplomatlara göre bu üç unsur, anlaşmanın anahtarı olarak görülüyor. Ancak ABD Başkanı Donald Trump’ın bu çerçeveyi kabul edip etmeyeceği belirsizliğini koruyor.
ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, İran’ın füze programını müzakere dışında bırakmasının “büyük bir sorun” teşkil edeceğini söyledi.
İranlı yetkililer ise ABD’nin Özel Temsilcisi Steve Witkoff’un, daha önce yapılan dolaylı görüşmelerde belirli ilkeleri kabul ettiğini öne sürüyor. Ancak Washington cephesinden bu konuda net bir teyit gelmedi.
Süreç nasıl ilerledi?
İran-ABD hattındaki müzakereler, Haziran 2025’te yaşanan saldırılar sonrası kesintiye uğramıştı. Süreç, başta Türkiye olmak üzere bölge ülkelerinin girişimleri ve Umman’ın arabuluculuğuyla yeniden başlatıldı.
6 Şubat’ta Umman’da yapılan dolaylı temasların ardından 17 Şubat’ta Cenevre’de ikinci tur gerçekleştirilmişti. Taraflar ilerleme sağlandığını belirterek 26 Şubat’ta yeniden bir araya gelme konusunda anlaşmıştı.
Masadaki başlıklar
Müzakerelerde öne çıkan konular şöyle:
- İran’ın uranyum zenginleştirme oranının hangi seviyede sınırlandırılacağı
- Yüzde 60 düzeyinde zenginleştirilmiş yaklaşık 440 kilogram uranyum stokunun akıbeti
- Yaptırımların kaldırılma takvimi ve doğrulama mekanizmaları
İngiliz basınında yer alan haberlere göre ABD tarafı, İran’ın zenginleştirme oranını yüzde 5’in altında tutmasını talep ediyor. Bu oran, 2015’te imzalanan nükleer anlaşmada kabul edilen seviyeye yakın ve silah üretimi için gereken eşiğin oldukça altında bulunuyor.
Ancak yaptırımların derhal kaldırılmasına yönelik net bir teklif sunulmadığı, sürecin kademeli yaptırım hafifletme ve diplomatik temasların yeniden başlatılması üzerinden ilerleyebileceği belirtiliyor.
Arakçi: Anlaşma mümkün
Cenevre’ye hareket etmeden önce konuşan İran Dışişleri Bakanı Abbas Araghchi, “En kısa sürede adil ve hakkaniyetli bir anlaşmaya varmak istiyoruz” dedi.
Arakçi, İran’ın hiçbir koşulda nükleer silah geliştirmeyeceğini vurgulayarak, barışçıl nükleer teknolojiden yararlanma hakkından da vazgeçmeyeceklerini ifade etti. Diplomasiye öncelik verilmesi halinde anlaşmaya ulaşmanın mümkün olduğunu söyledi.
Cenevre’deki üçüncü tur görüşmelerin, taraflar arasındaki derin görüş ayrılıklarına rağmen sürecin devamı açısından kritik öneme sahip olduğu değerlendiriliyor.
