Basra Körfezi’nin çıkış noktası olan Hürmüz Boğazı’nda artan güvenlik riski, küresel enerji ticaretini sekteye uğrattı. ABD ve İsrail’in İran’a yönelik hafta sonu başlattığı saldırıların ardından bölgedeki gerilim tırmanırken, petrol tankerlerinin geçişi durma noktasına geldi. Son verilere göre 700’ün üzerinde tanker Boğaz’ın iki yakasında bekliyor.
Küresel petrol arzının yüzde 20’si bu geçitten geçiyor
Hürmüz Boğazı, Orta Doğu’daki petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) üretimini Umman Denizi ve Hint Okyanusu üzerinden dünya pazarlarına bağlıyor. Küresel günlük petrol tüketiminin yaklaşık yüzde 20’si, yani ortalama 20 milyon varil ham petrol ve petrol ürünü bu stratejik noktadan taşınıyor.
Başta Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Irak, Kuveyt ve İran olmak üzere bölge ülkelerinin ihracatının önemli bölümü bu hattı kullanıyor. Sevkiyatın büyük kısmı ise Çin, Hindistan, Japonya ve Güney Kore gibi Asya ekonomilerine ulaşıyor.
Tanker geçişleri bir günde yüzde 86 düştü
Gerçek zamanlı veri analitiği şirketi Kpler’in analizine göre, 27 Şubat’ta Boğaz’dan 21 milyon varil ham petrol ve petrol ürünü taşıyan 15 tanker geçti. 28 Şubat’ta ise 18 gemiyle taşınan miktar 21,6 milyon varile yükseldi.
Ancak 1 Mart itibarıyla tablo dramatik biçimde değişti. Artan gerilim sonrası sadece 3 tanker geçiş yapabildi ve toplam taşınan miktar 2,8 milyon varilde kaldı. Bu tankerlardan birinde yaklaşık 2 milyon varil ham petrol bulunduğu bildirildi.
Yıl başından bu yana günlük ortalama 19,8 milyon varil seviyesinde gerçekleşen sevkiyat dikkate alındığında, 1 Mart’taki düşüş günlük ortalamaya göre yüzde 86’ya ulaştı. Bu durum, risk algısının hızla yükseldiğini ve sigorta maliyetlerindeki artışın gemi operatörlerini geçişleri askıya almaya yönelttiğini gösteriyor.
706 tanker beklemede
Bugün itibarıyla İranlı olmayan 706 tanker Hürmüz Boğazı’nın iki yakasında birikmiş durumda. Bunların:
334’ü ham petrol tankeri
109’u kirli petrol ürünü tankeri
263’ü temiz petrol ürünü tankeri
Gemiler, Basra Körfezi (Boğaz’ın batısı), Umman Körfezi (doğusu) ve Arap Denizi’nde farklı noktalarda demirlemiş halde bekliyor.
Körfez içinde yüklemeler sürse bile, doğu yönlü çıkışların azalması ve geçiş süresinin uzaması nedeniyle varışlarda gecikme ve navlun maliyetlerinde artış bekleniyor. Bu durumun küresel petrol fiyatları üzerinde yukarı yönlü baskı oluşturabileceği değerlendiriliyor.
Güvenlik seviyesi “kritik”e yükseltildi
Bölgede İran Devrim Muhafızları’nın gemilere “Hiçbir geminin geçişine izin verilmiyor” mesajı ilettiği iddiaları gündeme geldi. Mesajların, uluslararası çağrı kanalı VHF Kanal 16 üzerinden yapıldığı öne sürülse de resmi makamlar tarafından Boğaz’ın kapatıldığına dair net bir açıklama yapılmadı.
Öte yandan İngiltere Deniz Ticaret Örgütü (UKMTO), Umman Körfezi ve Birleşik Arap Emirlikleri açıklarında ticari gemilere yönelik saldırıların teyit edilmesinin ardından deniz güvenliği risk seviyesini “kritik” olarak duyurdu.
Bazı konteyner gemilerinin Boğaz’dan kaçınmak için rota değiştirdiği, küresel ölçekte faaliyet gösteren konteyner taşımacılığı şirketlerinin ise geçişleri geçici olarak askıya aldığı bildirildi.
Enerji piyasaları için kritik eşik
Hürmüz Boğazı’nda yaşanan bu gelişmeler, küresel enerji arz güvenliği açısından kritik bir eşik olarak değerlendiriliyor. Sevkiyattaki kesintinin uzaması halinde petrol fiyatlarında sert dalgalanmalar, navlun ücretlerinde artış ve Asya başta olmak üzere ithalatçı ülkelerde tedarik baskısı gündeme gelebilir.
Bölgedeki askeri ve diplomatik gelişmeler, önümüzdeki günlerde enerji piyasalarının yönü açısından belirleyici olacak.
