NATO Genel Sekreteri Mark Rutte’nin, Avrupa’nın ABD desteği olmadan kendini savunamayacağı yönündeki açıklamaları kıta genelinde yoğun tartışmalara yol açtı. Avrupalı siyasetçiler bu değerlendirmeyi haksız ve provokatif bulurken, ABD’li yetkililer Rutte’ye arka çıkarak uyarının “gerçekçi” olduğunu savundu.
Avrupa Parlamentosu’nda sert sözler
Rutte, hafta içinde Avrupa Parlamentosu’nda milletvekilleriyle yaptığı tartışmada şu ifadeleri kullandı:
“Avrupa’nın ABD olmadan kendini savunabileceğini düşünen varsa hayal kurmaya devam etsin. Bunu yapamazsınız. Biz yapamayız. Birbirimize ihtiyacımız var.”
Bu sözler, transatlantik ilişkilerin kırılgan bir dönemden geçtiği bir zamanda geldi. Kısa süre önce Avrupalı müttefikler, ABD Başkanı Donald Trump’ın, Danimarka’ya bağlı yarı özerk bir bölge olan Grönland hakkında kullandığı tehditkâr ifadelerin NATO’nun geleceğini riske atabileceği uyarısında bulunmuştu.
“Haksız bir değerlendirme” eleştirisi
Eski NATO Savunma Yatırımlarından Sorumlu Genel Sekreter Yardımcısı Camille Grand, Rutte’nin yaklaşımını adil bulmadığını söyledi. Grand’a göre Avrupalı ülkeler savunma harcamalarını artırıyor ve daha fazla sorumluluk almaya hazırlanıyor:
“Avrupa’nın teknik, endüstriyel ve askerî kapasitesi var. Bunu asla başaramayacaklarını söylemek haksızlık.”
Benzer bir eleştiri de Fransa’dan Renew Europe grubuna mensup Avrupa Parlamentosu üyesi Nathalie Loiseau’dan geldi. Loiseau, Rutte’yi “gereksiz provokasyon” yapmakla suçlayarak, açıklamanın asıl amacının Trump’ı memnun etmek olduğunu savundu.
ABD’li yetkililer: “Gerçekçi bir uyarı”
Buna karşılık Euronews’e konuşan ABD’li yetkililer, Rutte’nin sözlerinin sert ama gerçekçi olduğunu belirtti. NATO ve ABD askerî kapasitesi hakkında bilgi sahibi bir kaynak, Avrupa’nın ABD olmadan Rusya’yı caydırabilecek seviyeye ulaşmasının uzun zaman alacağını ifade etti.
Yetkililere göre caydırıcılık yalnızca asker sayısı ve silahlarla sınırlı değil; psikolojik etki, nükleer kapasite ve istihbarat paylaşımı da belirleyici unsurlar arasında yer alıyor.
Ukrayna savaşı bağlamı
ABD, Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik kapsamlı işgalinin beşinci yılına girilirken, doğrudan silah bağışlarını büyük ölçüde durdurmuş durumda. Bunun yerine, NATO’nun “Öncelikli Ukrayna İhtiyaçları Listesi” üzerinden dolaylı destek mekanizması işletiliyor. Buna karşın Washington’un, Ukrayna’ya hedefli istihbarat desteği sağlamayı sürdürdüğü belirtiliyor.
ABD’nin eski NATO büyükelçisi ve Trump yönetiminde Ukrayna Müzakereleri Özel Temsilcisi olarak görev yapan Kurt Volker da Rutte’ye yönelik sert tepkileri “üzücü” olarak nitelendirdi. Volker’e göre Rutte, Avrupalıları ABD desteği olmadan savunmanın mümkün olduğu yönündeki “tehlikeli hayallere” kapılmamaları konusunda uyarmak istedi.
